'O, gelukkige koning', zei Sheherazade.

Op de stoffige weg tussen Bagdad en Damascus liep een bejaarde, bebaarde man die zijn ezel meevoerde aan de teugels. Toen een djinn hem de doorgang belette, onderwijl een huiveringwekkend gehuil uitstotend, vroeg de man hem: 'Hoe gaat het, mijn beste, djinn van het heilige leven en hoeder van deze weg?'

De djinn, die het gewend was geraakt dat men het schreeuwend op een lopen zette na zijn naar zijn mening nogal overtuigende toneelspel, plantte zijn voeten stevig in het zand en ontgordde met een brede zwaai het kromzwaard van aan zijn zij. 

'Vrees, bibber, beef, oude man. Kniel en zak ten gronde. Kus mijn voeten en sla uw ogen teneer. Vereer mij, vier mij, maak van mij uw bewaarder. Op straffe des doods', zo sprak de djinn.

De grijsaard was niet onder de indruk, keek even om naar de ezel die wat verspreide dorre stengels uit het zand aan het ziften was en rolde met zijn ogen. 

'Ik zal niet voor u buigen, vriend djinn, daarvoor is mijn oude rug te zeer gebroken. Knielen lukt me evenmin. Beven doe ik de hele dag door, al is het niet van de angst. Het kussen van uw voeten is voor mij even onrealistisch als de waandroom dat de vizier van de kalief mij tot echtgenoot van zijn jongste, meest geliefde dochter uitkiest, want niet alleen ben ik lelijk, ik ben armlastig bovendien en van lage geboorte. Het enige bezit dat me nog rest is deze ezel, al hangt daar wel een bijzonder verhaal aan vast.'

'Voor een bijzonder verhaal wil ik mijn toorn wel even opbergen, maar pas na een bevredigende afloop zal ik je laten passeren. Vertel me je naam en je verhaal, nestor.'

De oude man ging onder een struik nabij zitten om een beetje schaduw te kunnen vangen en ging van start.

'O, gelukkige djinn', zei de man, 'mijn naam is Vayu, en het verhaal gaat over een bejaarde man, op de stoffige weg tussen Bagdad en Damascus.' 

De djinn was geïntrigeerd en luisterde gespannen. Het zand rondom zijn voeten stoof zachtjes op en dan steeds harder.

'Are you not entertained?' brult de slachter van Khan Younis, de slachter van Rafah, de slachter van 55.720 - and counting -, de slachter van een volk. Vlokken spuug worden in de rondte geslingerd, Smotrich en Ben-Gvir, de ponyruiters van de apocalyps, krijgen de volle lading, de kleine slachter rent met de borst ontbloot, z'n Galil wild gebarend, wangen rood aangelopen. Zijn oudtestamentische God kijkt goedkeurend toe.

Ik neem hem bij de hand. We staren naar het met hekkens en prikkeldraad omgorde land. Een soldaat beukt een demonstrant ter aarde, een grondschuiver vlakt nog eens een thuis uit.

'In een wereld met zoveel nood aan grijs blijven voor bepaalde zich ontvouwende geschiedenislessen na verloop van tijd enkel zwart en wit overeind. Je kan niet aan de kant blijven staan van een staat die een volk genadeloos uitmoordt, niet anderhalf jaar, maar bijkans tachtig lange, vernederende jaren. Zeker, er was nog dat moment waarop je reactie kon verdedigen, reactie op een lafhartige daad van terrorisme. Dat punt ligt ondertussen ver achter ons. Verder dan de geschiedenis ooit kan toegeven. Een daad van terrorisme, uitgevoerd door een groepering die nota bene door diezelfde staat werd gedoogd, bewust grootgemaakt zelfs. Ook in dat licht was er grijs en was er verdediging mogelijk, verdediging in het oog der mensheid. Nu niet meer. Je kan niet aan de zijde van die staat blijven staan en verwachten dat je aan de juiste kant van de geschiedenis zult terechtkomen.' Dat alles zeg ik hem, dat alles heeft hij al meermaals gehoord.

'Het zijn mensen, Benjamin', smeek ik.

Even meen ik een zweem van tristesse te zien doorbreken in die afkeurende trekken, maar de ogen worden alweer koud en blauw.

Hij staart nog steeds naar het dorre land, waarvan negentig procent van de bevolking nu op de dool is. Zonder zijn ogen van het tafereel te onttrekken steekt de kleine brulaap de hand in zijn broek en begint langzaam concentrische bewegingen te maken. Achter hem reikt een man met grote oranje handen rond zijn middel, trekt zijn broek met een ruk naar beneden. Er loopt al een straaltje kwijl uit zijn mondhoek en terwijl hij zacht kreunt laat de oproerstoker van Los Angeles zijn voorarm elleboogdiep in het geringe mannetje verdwijnen. 'It's gonna be great', fluistert hij, 'it's gonna be amazing!'

Ik voel dierbare levens en toekomsten als zand tussen mijn vingers glippen. Als ik daar was miste ik het vlakke land en hier mis ik de bergen. Daar was zoete eenzaamheid en zocht ik nabijheid, nu ik me bevind waar iedereen is zoek ik afzondering. Waar het Nederlands daar vloekt, zingt het hier en wenkt het mij. Als ik het van te nabij bekijk lijk ik bijna een palimpsest van mezelf, dus ik doe het maar niet.

Zij gelooft het nog niet, maar zij zal het beter doen. Het ligt daar aan de horizon, tussen de golven en de lucht. Het ligt daar zodanig te glinsteren dat je je ogen half moet sluiten om er naar te kunnen kijken. En terwijl dat gaande is rennen we in een vierkant en luisteren we nog eens naar Luc De Vos' betere wereld en volgens Tom Pintens houden de mensen zelfs in Charleroi van elkaar.

Bij het wegglijden van de mensen vloeien de uren. Dan verlies je elkaar uit het oog zonder dat je het beseft. En soms heb je zodanig lang niet gesproken dat zwijgen eenvoudiger schijnt. Tot ook dat te pijnlijk is geworden.

Ik denk aan haar bij elkeen die sterft, en ook bij ieder die leeft.

Laat ons het niet over de winter hebben. Laten we buiten gaan wandelen en de zon op onze huid voelen. Het water in de beken voorbij zien vloeien, onze voeten nat maken. De ogen opslaan. Vroeg opstaan op die momenten waarop dat zonder tegenzin is. Elders, hier. Morgen. 

En zij uit het verleden, zij blijven bij ons in het al van onze toekomst en daar zijn leeuwen.

In Oekraïne valt de bommenregen als vanouds. De Russische beer jaagt zijn Koude Oorlogse voorraden aan smeerlapperij er aan hoog tempo door en noopt het Avondland tot het moeizame opschalen van zijn eigen productie zulks. Te midden de ruïnes van een land sterft een generatie. Nie wieder, weet je nog. 

En toch. Net dan vinden voormalige Sovjetrepublieken in het centraal-Aziatisch hooggebergte dat het welletjes geweest is. Na een abrikozenoorlog en strijd om metertjes tuin hier en kilootjes bouwval daar zagen de plaatselijke autocratieën van Kirgizië en Tadzjikistan het licht. Ze hadden er maar een dikke drie decennia voor nodig, maar er kan weer geknuffeld worden en de abrikozen kunnen weer groeien aan beide kanten van de grens. 

In Soedan sterven mensen als vanouds van de honger. Net zoals Congo gaat het land gebukt onder een verscheurende burgeroorlog. Het Israëlische regime trekt de verkeerde lessen uit de geschiedenis en in Gaza is toekomst al tijden tot een slechte mop verworden. Erdoğan ziet kans om de overgebleven fundamenten van de democratie in Turkije te ondergraven en wereldwijd verwart men diezelfde democratie met een dictatuur van de meerderheid, beschouwt men de scheiding der machten als een te overwinnen obstakel. 

Maar in Armenië en Azerbeidzjan schijnt een fletse zon terug over Nagorno-Karabach. Ook Somalië en Ethiopië tekenen akkoorden en beloven beterschap, werken aan herstel. Het zijn kleine overwinningen in een wereld waar de mens maar traag lijkt te leren. Er worden stappen achteruit gezet, maar immer minder dan de stappen die vooruit worden gezet, al valt die voorwaartse beweging van Echternach soms lastig te ontwaren. Tegenover elke Acid typt een Frederik de Backer zijn stukken, tegenover elke Scott Bessent pent een Thomas Piketty zijn boeken.

't Is nog al nie naar de wuppe, dixit Wannes Cappelle. De hoop sterft als laatste en soms, soms ziet een mens de klaarte.

Ik leef in een temporale waas, heel nadrukkelijk buiten wat bij de kids simpelweg het nu mag heten. De tegenwoordige tijd bestaat er enkel in een soort kwantumstaat, vaag en onzeker, veranderlijk als je er te lang naar kijkt, ongrijpbaar en vloeibaar als je er naar tracht te reiken. Veel eenvoudiger leef ik morgen en vorig jaar, toen en als het geheel aan zaken dat een leven maakt net zo was, net zo zal zijn.

Op eenzelfde wijze besta ik naast mijn lichaam. Die onhandelbare homp kilo's - ik schat onderhand ruim twee pasgeboren kalveren, lillend aan de haak - bengelt zowat aan de onderkant van mijn hoofd en stuntelt zich een baan van herwaarts over derwaarts. Het lijkt net zomin als ik - de ik die dat hele hoofd vult met wat ik dan toch zie als het overgrote deel van wat mijn zelf bepaalt - te weten wat het met onze symbiotische relatie aan moet. Vanop een afstand schijnen we bijna één te zijn, verneem ik.

Wanneer ik hier en nu dus mijn gedachten de vrije loop laat, bevindt mijn lijf zich in een aftands metrostel dat richting het water dendert. De gedachtestroom waaiert uit zonder dat ik er zelf veel controle over uitoefen, beroert antieke veroveraars, ontwikkelingen in het begrip van de vrije wil die onvermijdelijk gevoed worden door ontwikkelingen in het begrip van hoe ons universum in elkaar grijpt en wat dat betekent voor een deterministisch wereldbeeld, wat ik zal eten zaterdagavond. Tussendoor besteed ik enkele overwegingen aan het boek dat opengeslagen in mijn schoot ligt en waar ik nog geen letter van las sinds ik ging zitten.

Bruut word ik uit mijn overpeinzingen gesleurd, het ogenblik in. Twee Nederlandse meisjes zijn naast me komen zitten en voeren op oer-Hollandse geluidssterkte een tenenkrullend gesprek over in welke opzichten de Zara in Lissabon verschilt van die in Amsterdam. De combinatie is me te veel en het lukt me niet meer om in mijn hoofd te treden, uit dit lichaam en uit dit moment dat de aanwezigheid moet verdragen van dit schreeuwerige gezelschap, van deze vacuüm getrokken plastieken zak. Ik worstel me recht, wil mijn lompe leden richting de automatische deuren dwingen en struikel half over de geschokt kijkende jongedame die net nog beweerde dat ze nog niet echt die leeftijd heeft, maar toch preventief met 'fillers' zou willen beginnen, want het is toch zo belangrijk om er verzorgd uit te blijven zien, weet je.

Ik mompel de enkele Portugese woordjes die ik ken, ze kijkt me met grote ogen aan terwijl er een 'nou' ontsnapt aan haar zwaar geplamuurde aangezicht. Als ik uitstap hoor ik ze nog 'Dit kan toch niet?' uitroepen tegen haar vriendin en ik denk dat ze spoedig oud zal worden in haar gedachten en dat de zwaartekracht en de trekken van haar mond zullen samenzweren om haar een eeuwig droevige uitstraling te schenken.

De straat geurt naar bloesem en wat ik in mijn gedachten geconstrueerd heb als jasmijn, al heb ik nooit de moeite genomen om dat te bevestigen door middel van een kleine praktijktoets. Al dat gemijmer is nergens goed voor, de lente komt eraan, en dat betekent dat de zomer dra volgt en aan m'n verwachte summer bod heb ik nog helegans geen sikkepit gedaan. Gezwind dat marathonschoeisel aan dus, selfiestick in de hand en meer kramp in mijn spasmisch vertrokken grijns dan in mijn overjaarse milt. #blessed

Ik slurp de matcha thee met liters tegelijk binnen en meng witte en roze en lichtgroene poeders door al mijn vloeibaar en minder vloeibaar voedsel. De organische zalf van aloë vera smeer ik centimeters dik uit over mijn hele lijf. Dat voorkomt kanker en geeft je lid een gezonde glans. Tijd voor nog een foto, penis in de hand en lachen maar. #health

De spuiten die ik in mijn hoofd laat pleuren zijn gevuld met botox - maar wel de biologische soort - en kinderzweet. Ze vernietigen de bovenste lagen van mijn huid compleet, maar daar zijn weer andere spuiten voor. Mijn glow is buitenaards en ik shine zoals nooit tevoren. Het is zo belangrijk om jezelf te aanvaarden zoals je bent. #self-love #body-positivity

Mijn lunch neemt algauw het grootste deel van de dag in beslag. Kiekjes en recepten delen, de juiste hashtags verzinnen. 't Is wel wat. Gestaag beklim ik de piramide. Nu ja, ik zeg piramide, maar ik bedoel natuurlijk multi-level marketing ponzi scheme. Onze cultleiders zijn momenteel niet beschikbaar omdat ze een andullatie ondergaan, maar dat betekent niet dat er niet gegrijnsd dient te worden. #nevernotworking

Na het ijsbad ga ik sporten in de sauna, daarna rust ik een tweetal uur uit in de ambulance. Wil jij ook minder werken, maar meer verdienen? Wil jij ook meer zelfstandigheid en eigen keuzes kunnen maken? Wil jij ook heelder dagen met je telefoon vastgeplakt aan je handen foto's en video's van jezelf nemen terwijl je je afbeult tijdens willekeurig gekozen tijdspannes? Wil je nooit meer ophouden met een griezelige sneer te etaleren? Wil je je leven loskoppelen van alle inhoud, oude vriendschappen en privacy? Enthousiast spring ik een gat in de lucht, werp mijn handen zo mogelijk nog hoger in de lucht en schreeuw bevestigend. #independence

Een fadozanger geeft het beste van zichzelf voor een nagenoeg lege straat, begeleid door een krakend bandje, een Portugese viola. Zijn smarten zijn kennelijk niet te overzien en reiken innig. Hij wordt aangestaard door een kater, die de ogen niet van de muzikant kan afhouden wijl hij traag z'n poten likt. De zonden van het beest moeten schromelijk zijn, want ook hij pinkt een traantje weg, en neigt de kop, sluit de ogen.

Tussen de tafels van de restaurants in de nauwe binnensteegjes zwalkt een bedelaar met een grote open wonde aan het been, schudt het potje met daarin enkele centen, een kauwgom in een kwitantie gedraaid, een vicieuze cirkel. Boven de man klinkt een snerpend geluid en een valk duikt laag over de met logo's van buitenlandse biermerken getooide parasols, landt dan op de uitgestoken arm van de valkenier die de horeca hier inhuurt om duiven op een afstand te houden.

Aan het water van Belém toont het plein een wereldkaart met de veroveringen en ontdekkingen van de Portugese avonturiers, jaartallen incluis. Daarop tekenen kinderen met krijt hun eigen werelden, zonder rekening te houden met de grenzen die door de platentektoniek zijn aangegeven. Daar hinkelt er eentje dwars door de Atlantische oceaan zonder ook maar een keer alsof te verdrinken. Tegenover de kaart bevindt zich het Padrão dos Descobrimentos, het Monument der Ontdekkingen, en je kan dat monument beklimmen. Helemaal op het verste puntje staat Hendrik de Zeevaarder, in zijn handen houdt hij een karveel. Raak het aan.

De bedding van de Taag verdwijnt en de kusten verdwijnen en alle gebouwen en de mensen en het land. In een visioen zie je alle wateren, zeeën, oceanen, rivieren, verbonden in een wereldwijd netwerk. Je ziet reuzenschildpadden rond de Galapagos-eilanden. Je hoort het dreunen van containerschepen in de Noordzee, het dreunen van oorlogsschepen in de straat van Taiwan. Je ziet vreemdsoortige lichten en onbekende levensvormen op de bodem van de Marianentrog. Je beschreit het verdrinken van vluchtelingen in de Middellandse Zee, de Griekse kustwacht gooide ze overboord. Onmetelijke vlakten en onderzeese bergen doorkruis je. 

Het visioen verandert, vervormt. Je bent temidden een stuk ongewilde woestijn, geklemd tussen Egypte en Soedan. Bir Tawil noemen ze het, maar je hebt geen idee waarom ze zelfs maar de moeite namen om het een naam te geven. Het is niemands land en er is geen levende ziel. Midden in de zandzee ligt het gehavende, geërodeerde hoofd van het standbeeld van Ozymandias, naar het schijnt de grootste farao uit de geschiedenis. Het stenen hoofd kijkt bedrukt naar de hemel, in de verzengende zon. Bijna hoor je op de achtergrond de fadozanger zijn zielenroerselen uitschreeuwen.

De geestelijke lente lijkt voorbij te zijn. Dan rest er enkel nog bier te drinken rond het kampvuur en het vuur dan uit te pissen alvorens half buiten bewustzijn het bed in te duikelen. De zon schijnt nog door de gaten in het dak van asbest en bereikt je gezicht. De zanger houdt maar niet op en verliest nog eenmaal zijn bruid, verkeert nog eenmaal in levensnood en keert nog eenmaal zijn hart binnenstebuiten. De kat spint en warmt op in een poel van licht. 

Op kousenvoeten dient het zich aan. Bijna onhoorbaar, maar aanhoudend. Volhardend. Knagend. Dat idee van een leven geleefd, een richting ingeslagen en een onvermijdelijke Sylvia Plath. Van een droom bezworen en ontsteltenis uitgehard in de lagen van de jaren. Alsof we vier decennia later zijn en ik het overschouwen al te lang heb uitgesteld.

Het is Arsène Goedertier die me komt halen. Hij bracht het paneel mee, 'De Rechtvaardige Rechters'. Maar de rechters zijn van het doek verdwenen en in hun plaats zetelen tien generaties Jacobsen en tien generaties Verschraeges. Vadersdochters en moederszonen. Ze kijken me streng aan en lijken wel levensecht. Ze bestaan niet meer enkel uit woorden en hebben de taal ingewisseld voor eeuwige wanhoop en minachting voor wie nog op een toekomst rekent.

Daar vind je de lach op het schilderij. Bij het kind dat we ooit speelden. Het stuift een grasbegroeide heuvel af en op en weer af. Het schreeuwt zich schor en is peuter, kleuter, puber en nog lacht het het leven bloot. Het eet biefstuk met béarnaise en deelt voor de eerste maal zijn lakens. Het kijkt naar morgen en ziet daar enkel liefde. Het lijkt wel bijna een mensje.

Ik wandel door de dagen en wijs naar alles wat verdwenen is.

Geflankeerd door Ferdinand Magellaan en Vasco da Gama, de haantjes-de-voorste van de Portugese ontdekkingssturm und -drang, struin ik door de straten van het laatmiddeleeuwse Lissabon. Op zoek. Het kruim van het lokale gilde der zeehelden achtervolgt ons op een drafje. Daar strooit Hendrik de Zeevaarder - amper een voet buiten Portugal gezet - ter zijner vermaak nog gauw enkele gouden reals voor de voeten van Fernando Pó, die zich zonder aarzelen op de aalmoezen werpt. Op zoek naar het water natuurlijk.

Het land Portugal ligt al sinds zijn de creatie van Lusitanië als Romeinse provincie als geheel naar het westen en zuiden gericht. Als een pijl naar alle streken waar nog geen naam voor was, naar volkeren die de deugden nog niet kenden van de middels gesel en karwats opgelegde beschaving. Geen wonder dat hier ontelbare avonturiers vertrokken, dromers, kaaljakkers, fortuinzoekers, pioniers en dwingelanden. Waar heb jij leren kaartlezen, Vasco? We hadden drie straten terug al moeten inslaan. Idiota.

Ik wenk Bartolomeu en Diogo (de broertjes Dias, weet je wel), en kruip in mijn palankijn die ze gezamenlijk meesjouwen, kreunende wervelkolommen incluis. Ik sluit de gordijntjes langszij en loop de lederen ruggen af van de boekdelen in mijn mobiele bibliotheek. De rest volgt op karren en in kisten. Gedragen door onderbetaalde kruiers die beter weten dan de roep van het water te beantwoorden. 

Duizenden zijn het er intussen en er zijn zij die beweren dat je te veel literatuur kan bezitten, die zeggen dat je al je boeken dient te lezen vooraleer er nieuwe aan te schaffen. Nee, hoor. Van sommige zaken in het leven hebben we steeds een rijkelijke voorraad nodig. Het moment van de dag, het gevoel, de plaats, het weer, het laatste gesprek dat je voerde en de eerste persoon die je verloor. Boeken zijn geen koopwaar, maar een noodzakelijkheid. Elk ogenblik heeft in zich het juiste boek voor de juiste mens. Ook als die mens zins is een nieuwe wereld te ontdekken. In mijn hart blijf ik verzamelen. Dragen, dus, boekensnollen.

Ons schip werd de Santo Francisco de Sales gedoopt. Vanop het dek werp ik een laatste blik op de stad. De stadswallen pront. Kerken puntig. Kathedraal als een belfort. De burcht een kroon over al-Us̲h̲būna en de Tagus die al dat schoons in tweeën knipt vanuit Santarém naar de Atlantische Oceaan toe. Op de kade staan Luís de Camões en Fernando Pessoa hand in hand in elkaars ogen te turen, ze lezen elkaar liefdesgedichten voor uit eigen werk.

'De kunst bestaat erin te blijven leven', sprak de jonge Afghaanse vrouw die ik ontmoette op de weg die loopt tussen Khan Younis en Cherson, het is dezelfde weg die loopt van Sanaa naar Mogadishu. Ze had helgroene ogen en sprak de treurigste zin die een mens ooit gesproken had, ze keek me glimlachend aan en haalde haar schouders op. 

Toen ik in een ander leven jong en spichtig was en droomde van het hebben van grootse dromen bevroedde ik al een iel laagje weemoed over het spanningsveld dat zich trillend tussen heden en wat moet komen bevindt. Het is hetzelfde gespannen vellum dat ternauwernood de afstand tussen geestelijke traagheid en de hybris van het weldenken overbrugt. Een voorafname op de waanzin.

In Gent weerklinkt in wat men noemt progressieve middens het soort taal dat amper een legislatuur geleden nog toebehoorde aan wie Vlaams is alvorens mens te zijn. In Antwerpen marcheert men alweer onder de schaduw van een adelaar en vergaloppeert de oppercitroen zich een hernia op de weg tussen Laken en het Schoon Verdiep, alwaar hij zich binnenkort weer zes jaar kan gaan beklagen mocht het in Brussel op een voorspelbare teleurstelling uitdraaien. In Sint-Niklaas leert niemand een lesje en in Oostende loop ik af en toe Peter Verhelst tegen het lijf die me niet herkent maar wel een Boek schreef.

Toen ik in een ander leven oud en bolvormig was en een jeugdige Otto Von Bismarck van adviserende waarzeggerij voorzag, sprak ik niet over de Nederlandse inzending voor het Eurovisiesongfestival en het idiote kapsel en de idiote muziek en de volstrekte idiotie van het hele gedoe, dat was nu eenmaal niet iets dat in hem het soort van intense harteroerselen opwekte waarvoor hij zijn Realpolitik links had laten liggen. Nee, ik sprak met hem over gepunte helmen en slechte vertalingen van Duitse woorden als 'tagtäglich' en op zijn beurt voorzag hij het trieste dieptepunt van de mensheid in het jaar 2024, een bewogen jaar zou het zijn, zo sprak hij, een bewogen jaar voor de sibbe der influencers, zo sprak hij en een traan biggelde over zijn wang.

'Je zou minder de krant moeten lezen, en wat meer poëzie', zei de jonge vrouw met de helgroene ogen en ik wist dat zij de waarheid sprak. We bevonden ons op de tergend trage weg naar Ithaka, op de boot ernaartoe althans, en ik wist dat spoedig alles vree zou zijn, dat spoedig alles stil zou zijn.